Profil dziecka w mediach społecznościowych – kto ma prawo go skasować po rozwodzie?

Media społecznościowe stały się naturalną częścią życia rodzin. Wielu rodziców już od narodzin dziecka zakłada mu profil na Facebooku, Instagramie czy TikToku, publikując zdjęcia i relacjonując codzienność. Zdarza się jednak, że po rozwodzie pojawia się spór: kto ma prawo decydować o istnieniu takiego profilu? Czy jeden rodzic może samodzielnie usunąć konto, które dotyczy dziecka? A może potrzebna jest zgoda obojga?

Profil dziecka a prawo do wizerunku i danych osobowych

Tworzenie profilu dziecka w mediach społecznościowych wiąże się z dwoma aspektami prawnymi: ochroną wizerunku oraz ochroną danych osobowych.

• Wizerunek dziecka podlega ochronie na podstawie art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Publikacja zdjęcia dziecka co do zasady wymaga zgody przedstawiciela ustawowego.
• Dane osobowe dziecka chronione są przez RODO. Rodzice – jako opiekunowie prawni – są administratorami danych dziecka i odpowiadają za to, czy jego dane są przetwarzane zgodnie z prawem.

Oznacza to, że założenie i prowadzenie profilu dziecka to forma zarządzania jego wizerunkiem i danymi, a więc decyzja, która mieści się w ramach wykonywania władzy rodzicielskiej.

Władza rodzicielska a decyzje dotyczące mediów społecznościowych

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Do takich spraw zalicza się m.in. kwestie dotyczące edukacji, zdrowia, miejsca zamieszkania, a coraz częściej także ochrony wizerunku i obecności dziecka w sieci.

Jeśli oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej, powinni wspólnie decydować o tym, czy dziecko ma profil w mediach społecznościowych, a jeśli tak – jak jest prowadzony. W praktyce oznacza to, że:

• jeden rodzic nie ma prawa samodzielnie założyć ani usunąć profilu dziecka, jeśli drugi się temu sprzeciwia,
• w razie sporu sprawę rozstrzyga sąd opiekuńczy, kierując się dobrem dziecka.

Konflikt po rozwodzie – typowe sytuacje

Po rozwodzie rodzice często inaczej postrzegają kwestię obecności dziecka w internecie. Jeden może uważać, że publikacja zdjęć dziecka jest naturalna i pozytywna, drugi – że narusza prywatność i bezpieczeństwo dziecka.

Często spotykane sytuacje:

• Rodzic, u którego dziecko mieszka na co dzień, prowadzi jego profil i publikuje zdjęcia, a drugi domaga się usunięcia konta.
• Jeden z rodziców chce promować działalność dziecka (np. sport, modeling) poprzez social media, drugi uważa to za wykorzystywanie dziecka.
• W czasie konfliktu jeden z rodziców samowolnie usuwa profil, powołując się na ochronę prywatności.

W takich przypadkach, jeśli nie ma porozumienia, konieczna jest interwencja sądu.

Stanowisko sądów i ochrona dobra dziecka

Sądy coraz częściej stają wobec spraw dotyczących publikacji zdjęć dzieci w internecie. Orzecznictwo wskazuje, że dobro dziecka ma pierwszeństwo przed interesami rodziców. Jeśli publikowanie zdjęć czy prowadzenie profilu może naruszać prywatność, narażać na cyberprzemoc czy inne zagrożenia, sąd może zakazać takiej działalności.

W praktyce sąd może:

• zakazać jednemu z rodziców publikowania wizerunku dziecka,
• nakazać usunięcie profilu,
• ograniczyć władzę rodzicielską w tym zakresie i powierzyć decyzję jednemu rodzicowi.

Co w przypadku starszych dzieci?

Jeśli dziecko ma ukończone 13 lat, samo uzyskuje ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że może samo zakładać profil w mediach społecznościowych, choć rodzice nadal odpowiadają za jego bezpieczeństwo w sieci. Po osiągnięciu 16. roku życia RODO przewiduje wprost, że dziecko może samodzielnie wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych w mediach społecznościowych (w Polsce minimalny wiek ustawiono właśnie na 16 lat).

Oznacza to, że im starsze dziecko, tym bardziej jego zdanie w tej kwestii musi być brane pod uwagę, również przez sąd.

Profil dziecka w mediach społecznościowych nie jest prywatną własnością jednego z rodziców – to decyzja wchodząca w zakres władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że oboje rodzice mają równe prawo decydować o jego istnieniu i prowadzeniu. Po rozwodzie, jeśli pojawi się konflikt, żaden z rodziców nie może samodzielnie usunąć profilu wbrew drugiemu. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do sądu opiekuńczego, który bierze pod uwagę przede wszystkim dobro i bezpieczeństwo dziecka.

W dobie cyfrowej odpowiedzialne korzystanie z social mediów i ochrona wizerunku najmłodszych stają się jednymi z kluczowych wyzwań rodzicielstwa – i coraz częściej także przedmiotem sporów prawnych po rozwodzie.