„Ojciec-bankomat” Dziecka nie widzi, ale płacić musi

„Alimenty płacę regularnie, ale córki nie widziałem od dwóch miesięcy. Każdy weekend jest odwoływany. Raz dziecko jest chore, innym razem ma urodziny koleżanki albo nagle wyjeżdża. Gdy pytam o szkołę i leczenie, nie otrzymuję odpowiedzi. Mam płacić, ale nie wolno mi być ojcem”.

Takie sytuacje wywołują złość, bezsilność i poczucie niesprawiedliwości. Ojciec może mieć wrażenie, że został sprowadzony do roli źródła pieniędzy – ma wykonywać przelewy, ale nie może uczestniczyć w codziennym życiu dziecka.

Należy jednak od początku rozdzielić dwie kwestie:

• obowiązek alimentacyjny;
• kontakty z dzieckiem.

Alimenty nie są opłatą za możliwość spotykania się z dzieckiem. Kontakty nie są nagrodą za płacenie alimentów.

Ojciec nie może więc samodzielnie zatrzymać świadczenia dlatego, że spotkania są blokowane. Matka nie może natomiast uzależniać wydania dziecka od zapłaty dodatkowych pieniędzy.

Każdy z tych problemów należy rozwiązywać za pomocą odpowiednich środków prawnych.

Dziecko ma prawo do utrzymania i relacji z rodzicem

Dziecko powinno otrzymywać środki potrzebne do utrzymania, niezależnie od konfliktu między dorosłymi.

Ma również prawo do relacji z obojgiem rodziców, jeżeli kontakt z którymś z nich nie zagraża jego dobru.

Kontakty mogą obejmować:

• osobiste spotkania;
• weekendy;
• noclegi;
• ferie i wakacje;
• rozmowy telefoniczne;
• połączenia wideo;
• wiadomości;
• wspólne uroczystości;
• udział w wydarzeniach szkolnych.

Ojciec mieszkający osobno nie powinien być traktowany wyłącznie jako osoba zobowiązana do finansowania dziecka.

Jego rola może obejmować:

• codzienną opiekę;
• pomoc w nauce;
• wizyty lekarskie;
• rozwijanie zainteresowań;
• wspieranie emocjonalne;
• podejmowanie ważnych decyzji;
• budowanie więzi z rodziną ojca.

Czy ojciec musi płacić, jeśli nie widuje dziecka?

Tak, jeżeli alimenty wynikają z wyroku, postanowienia zabezpieczającego albo ugody.

Powinny być płacone:

• w pełnej wysokości;
• w określonym terminie;
• w sposób wynikający z orzeczenia;
• z czytelnym tytułem przelewu.

Wstrzymanie wpłat może doprowadzić do:

• zaległości;
• odsetek;
• egzekucji komorniczej;
• zajęcia wynagrodzenia;
• zajęcia rachunku;
• kosztów egzekucyjnych;
• odpowiedzialności za uchylanie się od alimentacji w określonych sytuacjach;
• osłabienia wiarygodności ojca w innych sprawach rodzinnych.

Sąd może negatywnie ocenić rodzica, który deklaruje chęć budowania więzi, a jednocześnie świadomie przestaje uczestniczyć w utrzymaniu dziecka.

Najbezpieczniejsza zasada brzmi: alimenty należy płacić, a utrudnianie kontaktów trzeba dokumentować i rozwiązywać w osobnym postępowaniu.

Czy matka może odmówić kontaktów z powodu zaległych alimentów?

Nie powinna traktować dziecka jako narzędzia do egzekwowania pieniędzy.

Jeżeli ojciec nie płaci, można:

• wszcząć egzekucję;
• dochodzić odsetek;
• skorzystać z innych środków przewidzianych prawem.

Nie jest prawidłowe przyjęcie zasady:

„Nie płacisz – nie zobaczysz dziecka”.

Ograniczenie albo zakazanie kontaktów powinno wynikać z zagrożenia dobra dziecka, a nie stanowić karę w konflikcie finansowym.

Co oznacza utrudnianie kontaktów?

Nie każde niezrealizowane spotkanie świadczy o celowym blokowaniu relacji.

Dziecko może rzeczywiście:

• zachorować;
• trafić do szpitala;
• uczestniczyć w ważnym wydarzeniu;
• znaleźć się w sytuacji losowej;
• wymagać zmiany planu.

Jeżeli rodzic odpowiednio wcześnie informuje o przeszkodzie i proponuje termin zastępczy, może to być zwykła sytuacja życiowa.

O utrudnianiu można mówić częściej wtedy, gdy pojawia się powtarzalny schemat:

• dziecko nie jest przygotowane;
• w chwili odbioru nikogo nie ma w domu;
• telefon pozostaje wyłączony;
• każdy termin koliduje z nowym wydarzeniem;
• choroby występują niemal wyłącznie podczas weekendów ojca;
• nie są proponowane spotkania zastępcze;
• kontakty uzależnia się od pieniędzy;
• dziecko słyszy negatywne komentarze;
• na czas kontaktu organizowana jest atrakcyjna alternatywa;
• ojciec nie otrzymuje informacji o miejscu pobytu;
• ustalenia są jednostronnie zmieniane;
• matka odmawia rozmów telefonicznych;
• ojciec jest bez podstaw przedstawiany jako osoba niebezpieczna.

„Dziecko nie chce” – czy to wystarczy?

Nie zawsze.

Dziecko może odmawiać spotkania z różnych powodów:

• rzeczywistego lęku;
• wcześniejszych trudnych doświadczeń;
• długiej przerwy w relacji;
• napięcia między rodzicami;
• konfliktu lojalnościowego;
• wpływu jednego rodzica;
• obawy, że sprawi przykrość matce;
• nowych zasad w domu ojca;
• konfliktu z jego partnerką;
• niewłaściwego zachowania samego ojca;
• wieku i potrzeb rozwojowych.

Nie można automatycznie uznać każdej odmowy za skutek manipulacji. Nie należy też przyjmować, że wypowiedź dziecka zawsze powstała całkowicie niezależnie od atmosfery w domu.

Trzeba ustalić:

• od kiedy pojawia się niechęć;
• co dziecko mówi;
• jak matka przygotowuje je do spotkania;
• czy wspiera relację;
• czy wzmacnia lęk;
• czy proponuje rozwiązanie;
• czy podejmowano konsultację psychologiczną;
• jak zachowywał się ojciec.

Obowiązek przygotowania dziecka do kontaktu

Rodzic, przy którym dziecko mieszka, nie powinien ograniczać się do zdania:

„Nie zmuszę go, bo samo nie chce”.

Oczywiście nie należy fizycznie zmuszać starszego dziecka do wyjścia. Rodzic powinien jednak podejmować działania odpowiednie do jego wieku:

• poinformować o kontakcie;
• spokojnie przygotować;
• spakować potrzebne rzeczy;
• powstrzymać się od negatywnych komentarzy;
• wyjaśnić znaczenie relacji z drugim rodzicem;
• ustalić przyczynę odmowy;
• szukać pomocy specjalisty;
• zaproponować spotkanie zastępcze;
• współpracować przy odbudowie więzi.

Trudno mówić o wspieraniu kontaktów, gdy rodzic najpierw przez cały tydzień przedstawia ojca jako osobę złą i niebezpieczną, a następnie oświadcza, że dziecko samo nie chce wyjść.

Czy ojciec może odebrać dziecko siłą?

Nie powinien.

Orzeczenie o kontaktach nie uprawnia do:

• wchodzenia siłą do mieszkania;
• szarpania dziecka;
• wyrywania go drugiemu rodzicowi;
• blokowania drogi;
• grożenia;
• wszczynania awantury;
• angażowania grupy znajomych do odbioru.

Takie zachowanie może:

• przestraszyć dziecko;
• pogłębić opór;
• doprowadzić do interwencji Policji;
• zostać wykorzystane przeciwko ojcu;
• skutkować wnioskiem o ograniczenie kontaktów.

Ojciec powinien stawić się w miejscu i czasie wynikającym z orzeczenia, spokojnie podjąć próbę realizacji spotkania, a niewydanie dziecka udokumentować.

Co zrobić, gdy kontakty nie są uregulowane?

Jeżeli rodzice nie potrafią samodzielnie ustalić spotkań, należy złożyć wniosek o uregulowanie kontaktów.

Powinien zawierać konkretny harmonogram:

• dni tygodnia;
• godziny;
• weekendy;
• noclegi;
• święta;
• ferie;
• wakacje;
• odbiór i odwiezienie;
• rozmowy telefoniczne;
• połączenia wideo;
• postępowanie podczas choroby;
• zasady ustalania terminów zastępczych.

Przy wysokim konflikcie sformułowanie:

„Kontakty będą odbywały się po porozumieniu rodziców”

najczęściej nie rozwiązuje problemu.

Jeżeli rodzice nie potrafili porozumieć się dotychczas, trudno oczekiwać, że ogólne orzeczenie nagle poprawi komunikację.

Kontakty podczas rozwodu

Jeżeli trwa sprawa rozwodowa, kwestie dzieci rozpoznaje sąd okręgowy prowadzący rozwód.

Można złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas procesu.

Ma to duże znaczenie, ponieważ rozwód może trwać wiele miesięcy. Długa przerwa w relacji może prowadzić do:

• osłabienia więzi;
• wzrostu lęku dziecka;
• utrwalenia niechęci;
• argumentowania, że ojciec jest już osobą obcą;
• trudności z powrotem do noclegów i wakacji.

Nie warto czekać na prawomocny wyrok, jeżeli kontakt jest blokowany już teraz.

Jak powinien wyglądać wniosek o zabezpieczenie?

Należy dokładnie wskazać:

• dni;
• godziny;
• miejsce odbioru;
• sposób odwiezienia;
• noclegi;
• rozmowy telefoniczne;
• święta i wakacje, jeżeli postępowanie będzie długie.

Wniosek powinien uwzględniać:

• wiek dziecka;
• dotychczasową relację;
• odległość między domami;
• plan szkoły;
• zajęcia dodatkowe;
• stan zdrowia;
• wcześniejszy zakres opieki;
• realne możliwości organizacyjne.

Jeżeli ojciec nie widział dziecka od dawna, czasami lepszy jest plan stopniowej odbudowy niż natychmiastowe żądanie kilkutygodniowych wakacji.

Co zrobić, gdy istniejące orzeczenie nie jest wykonywane?

Jeżeli kontakty wynikają z orzeczenia sądu albo zatwierdzonej ugody, można uruchomić postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów.

W praktyce może ono prowadzić do:

1. zagrożenia rodzicowi nakazaniem zapłaty określonej sumy za kolejne naruszenia;
2. nakazania zapłaty, jeżeli mimo zagrożenia obowiązki nadal nie są wykonywane.

Sąd bada jednak przyczyny każdego naruszenia.

Nie każde spotkanie, które się nie odbyło, automatycznie prowadzi do sankcji. Znaczenie mają:

• choroba dziecka;
• zachowanie obojga rodziców;
• rzeczywista odmowa dziecka;
• przygotowanie dziecka;
• propozycje terminów zastępczych;
• zakres wpływu rodzica sprawującego pieczę.

Jak dokumentować utrudnianie kontaktów?

Należy zapisywać:

• termin wynikający z orzeczenia;
• miejsce odbioru;
• godzinę stawienia się;
• wcześniejsze potwierdzenie;
• odpowiedź matki;
• podany powód odmowy;
• informację, czy zaproponowano termin zastępczy;
• dowody obecności ojca;
• poniesione koszty.

Pomocna może być tabela:

Tabela nie jest samodzielnym dowodem, ale porządkuje materiał.

Jakie dowody mogą być przydatne?

• wiadomości;
• e-maile;
• historia połączeń;
• nagrania rozmów, w których ojciec uczestniczył;
• świadkowie obecni przy odbiorze;
• potwierdzenia przejazdu;
• bilety;
• rachunki za nocleg;
• fotografie potwierdzające stawienie się;
• notatki z interwencji;
• dokumentacja kuratora;
• korespondencja ze szkołą;
• opinie specjalistów;
• dowody proponowania terminów zastępczych.

Najlepszy materiał pokazuje nie tylko zachowanie matki, lecz także spokojną i konsekwentną postawę ojca.

Jak pisać wiadomości?

Komunikacja powinna być krótka, rzeczowa i skoncentrowana na dziecku.

Nieprawidłowo:

„Jak nie wydasz dziecka, przestanę płacić i pożałujesz”.

Prawidłowiej:

„Zgodnie z postanowieniem mój kontakt z Zosią rozpoczyna się w piątek o godz. 17.00. Będę o tej porze pod wskazanym adresem. Proszę o przygotowanie jej rzeczy. Jeżeli występuje istotna przeszkoda zdrowotna, proszę o wcześniejszą informację oraz zaproponowanie terminu zastępczego”.

Po odmowie:

„Dzisiaj o godz. 17.00 stawiłem się po Zosię. Kontakt nie został zrealizowany. Nie otrzymałem wcześniej informacji o przeszkodzie ani propozycji terminu zastępczego. Proponuję realizację spotkania w przyszły weekend”.

Taka wiadomość może później pokazać sądowi, że ojciec dążył do rozwiązania problemu, a nie do eskalacji.

Czy należy wzywać Policję?

Policja nie prowadzi standardowej egzekucji kontaktów tak jak komornik egzekwuje pieniądze.

Interwencja może jednak:

• potwierdzić obecność ojca;
• udokumentować niewydanie dziecka;
• pomóc przy agresji;
• zabezpieczyć sytuację w razie zagrożenia.

Nie zawsze warto wzywać funkcjonariuszy przy każdym sporze, szczególnie jeśli dziecko miałoby regularnie obserwować interwencje.

Decyzja powinna uwzględniać:

• poziom konfliktu;
• zachowanie matki;
• obecność gróźb albo przemocy;
• wiek dziecka;
• możliwość zdobycia dowodu w mniej obciążający sposób.

Czy wydatki podczas kontaktów można odliczyć od alimentów?

Co do zasady nie.

Nie należy samodzielnie pomniejszać zasądzonych alimentów o:

• prezenty;
• ubrania;
• kieszonkowe;
• wakacje;
• paliwo;
• jedzenie podczas weekendu;
• wyposażenie pokoju u ojca;
• bilety i atrakcje.

Jeżeli sąd zasądził określoną kwotę, należy ją płacić w całości.

Dodatkowe wydatki nie zastępują świadczenia, chyba że wynika to z jednoznacznego porozumienia albo zmienionego orzeczenia.

Czy szersza opieka może wpłynąć na alimenty?

Tak, jeżeli model opieki rzeczywiście i trwale się zmienił.

Znaczenie może mieć sytuacja, w której ojciec:

• opiekuje się dzieckiem przez znaczną część miesiąca;
• ponosi koszty wyżywienia;
• kupuje ubrania;
• organizuje transport;
• opłaca zajęcia;
• uczestniczy w leczeniu;
• ponosi stałe wydatki.

W takim przypadku można rozważyć zmianę alimentów.

Nie wolno jednak samodzielnie zmniejszyć przelewów.

Matka blokuje kontakty, a potem twierdzi, że ojciec się nie interesuje

To częsty mechanizm w sprawach konfliktowych.

Najpierw ogranicza się spotkania, a po pewnym czasie pojawiają się argumenty:

• „Ojciec nie ma więzi”.
• „Nie zna dziecka”.
• „Nie uczestniczy w życiu”.
• „Dziecko go nie potrzebuje”.
• „Rzadko się odzywa”.

Dlatego ojciec powinien dokumentować również:

• pytania o zdrowie;
• pytania o szkołę;
• propozycje spotkań;
• prośby o udział w wizytach;
• propozycje pomocy;
• gotowość przejęcia opieki;
• zainteresowanie zajęciami;
• regularne próby kontaktu.

Nie chodzi o sztuczne produkowanie dowodów, ale o zachowanie śladu rzeczywistych działań.

Prawo do informacji o dziecku

Kontakty nie są tym samym co władza rodzicielska.

Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, powinni wspólnie podejmować decyzje dotyczące istotnych spraw dziecka, takich jak:

• wybór szkoły;
• poważne leczenie;
• miejsce zamieszkania;
• wyjazd zagraniczny;
• paszport;
• długotrwała terapia.

Dokładny zakres uprawnień zależy od treści orzeczenia.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów. Kontakty są odrębnym prawem i obowiązkiem.

Kiedy ograniczenie kontaktów może być uzasadnione?

Nie każda odmowa wydania dziecka jest bezprawna.

Ograniczenie może być konieczne, gdy występuje:

• przemoc;
• poważne zaniedbanie;
• uzależnienie;
• prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu;
• pozostawianie dziecka bez opieki;
• realna groźba uprowadzenia;
• poważne zagrożenie emocjonalne;
• inne zachowania niebezpieczne.

Jeżeli istnieje rzeczywiste zagrożenie, rodzic powinien wystąpić do sądu o:

• zmianę kontaktów;
• ograniczenie;
• spotkania w obecności kuratora albo innej osoby;
• zabezpieczenie;
• zakazanie kontaktów, jeżeli są ku temu podstawy.

Nie powinien przez wiele miesięcy samodzielnie zastępować sądu.

Odbudowa więzi po długiej przerwie

Jeżeli dziecko przez długi czas nie widziało ojca, powrót od razu do długich weekendów może być dla niego trudny.

Możliwy plan obejmuje:

1. rozmowy telefoniczne;
2. połączenia wideo;
3. krótkie spotkania w znanym miejscu;
4. dłuższe kontakty bez noclegu;
5. weekendy;
6. wakacje.

Stopniowy model nie musi oznaczać przyznania, że ojciec odpowiada za przerwę.

Celem powinno być bezpieczne odbudowanie relacji, a nie ukaranie drugiego rodzica.

Czy blokowanie kontaktów może wpłynąć na miejsce zamieszkania dziecka?

Uporczywe niszczenie więzi z drugim rodzicem może mieć znaczenie przy ocenie:

• kompetencji wychowawczych;
• sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej;
• gotowości do współpracy;
• miejsca zamieszkania dziecka.

Nie oznacza to automatycznej zmiany rodzica, przy którym dziecko mieszka.

Sąd oceni:

• więzi;
• dotychczasową opiekę;
• stabilność;
• szkołę;
• warunki mieszkaniowe;
• zdanie dziecka;
• bezpieczeństwo;
• gotowość każdego rodzica do wspierania relacji z drugim.

Zmiana miejsca zamieszkania nie może być karą dla matki. Musi służyć dziecku.

Pojęcie alienacji rodzicielskiej

W rozmowach często pojawia się określenie „alienacja rodzicielska”.

W sądzie ważniejsze od etykiety są konkretne zachowania:

• oczernianie ojca;
• budowanie lęku;
• blokowanie rozmów;
• ukrywanie informacji;
• organizowanie atrakcji w czasie kontaktów;
• wzbudzanie poczucia winy;
• usuwanie zdjęć i pamiątek;
• odcinanie od dziadków;
• przekazywanie dziecku informacji o alimentach i procesie.

Zamiast pisać:

„Matka alienuje dziecko”,

lepiej wskazać:

„W dniach 5, 19 i 26 czerwca matka odmówiła wydania dziecka, nie podała obiektywnej przyczyny i nie zaproponowała terminu zastępczego. W wiadomościach napisała, że córka nie powinna spotykać się z ojcem, dopóki nie zapłaci dodatkowo za wakacje”.

Czego ojciec nie powinien robić?

• wstrzymywać alimentów;
• grozić matce;
• obrażać jej przy dziecku;
• przesłuchiwać dziecka;
• nagrywać wypowiedzi typu „powiedz, co mama mówi”;
• przyjeżdżać z grupą znajomych;
• stosować siły;
• wysyłać dziesiątek wiadomości;
• publikować konfliktu w internecie;
• rezygnować na wiele miesięcy bez podjęcia działań prawnych;
• ignorować rzeczywistych obaw dziecka.

Jak działać krok po kroku?

1. Sprawdzić treść orzeczenia albo ugody.
2. Regularnie płacić alimenty.
3. Komunikować się pisemnie i spokojnie.
4. Stawiać się na kontakty.
5. Dokumentować każde naruszenie.
6. Proponować terminy zastępcze.
7. Złożyć wniosek o zabezpieczenie, jeżeli trwa rozwód.
8. Uregulować kontakty, jeśli nie zostały określone.
9. Uruchomić postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów.
10. Rozważyć zmianę harmonogramu, jeśli dotychczasowy jest niepraktyczny.
11. Ocenić, czy problem wymaga szerszego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej albo miejsca zamieszkania.

Sprawy o kontakty z dzieckiem w Krakowie

Przed konsultacją warto przygotować:

• wyrok;
• ugodę;
• postanowienie zabezpieczające;
• korespondencję;
• kalendarz niezrealizowanych spotkań;
• potwierdzenia alimentów;
• dowody stawiania się;
• dokumenty szkolne;
• informacje o dziecku;
• listę świadków;
• notatki z interwencji;
• opinie specjalistów.

Dobra strategia powinna pokazywać, że ojciec:

• jest przewidywalny;
• zna potrzeby dziecka;
• płaci alimenty;
• chce uczestniczyć w opiece;
• proponuje rozwiązania;
• nie angażuje dziecka w konflikt;
• korzysta z legalnych środków.

Pomoc radcy prawnego w Krakowie

Pomoc może obejmować:

• przygotowanie wniosku o kontakty;
• zabezpieczenie kontaktów podczas rozwodu;
• opracowanie harmonogramu;
• postępowanie dotyczące niewykonywania kontaktów;
• przygotowanie dokumentacji naruszeń;
• dochodzenie uzasadnionych kosztów niezrealizowanych spotkań;
• zmianę miejsca zamieszkania dziecka;
• sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej;
• analizę wpływu opieki na alimenty;
• przygotowanie do przesłuchania;
• reprezentację przed sądem.

Ojciec nie jest wyłącznie płatnikiem.

Dziecko może potrzebować jego pieniędzy, ale potrzebuje również jego czasu, opieki, uwagi i obecności.

Skuteczne działanie nie polega na wstrzymaniu alimentów ani prowadzeniu wojny z matką. Polega na spokojnym dokumentowaniu problemu i konsekwentnym korzystaniu z rozwiązań, które chronią relację z dzieckiem.