Jak obniżyć alimenty? Argumenty, dowody i najczęstsze błędy

Wysokość alimentów ustalona kilka lat temu nie musi obowiązywać bezterminowo w niezmienionej wysokości.

Z czasem może zmienić się:

• sytuacja finansowa rodzica płacącego;
• jego stan zdrowia;
• możliwość wykonywania pracy;
• zakres opieki nad dzieckiem;
• sytuacja drugiego rodzica;
• potrzeby dziecka;
• zdolność pełnoletniego dziecka do samodzielnego utrzymania.

Nie oznacza to jednak, że każde pogorszenie sytuacji finansowej prowadzi do obniżenia alimentów.

Osoba żądająca obniżenia świadczenia powinna wykazać, że od czasu poprzedniego wyroku albo ugody nastąpiła istotna zmiana stosunków.

Sąd porównuje więc dwie sytuacje:

1. okoliczności istniejące w czasie poprzedniego ustalania alimentów;
2. aktualną sytuację dziecka i rodziców.

Znacznie słabiej oceniane są dobrowolne ograniczenie dochodów, nowe kredyty konsumpcyjne, kosztowne zakupy albo próba przeniesienia skutków własnych decyzji finansowych na dziecko.

Kiedy można żądać obniżenia alimentów?

Podstawą może być zmiana dotycząca zarówno osoby płacącej, jak i uprawnionego dziecka.

Najczęściej wskazywane okoliczności to:

• poważna choroba;
• trwałe pogorszenie zdolności do pracy;
• niezawiniona utrata zatrudnienia;
• istotne zmniejszenie dochodów;
• przejście na rentę albo emeryturę;
• utrata możliwości wykonywania dotychczasowego zawodu;
• znaczne zwiększenie osobistej opieki nad dzieckiem;
• zamieszkanie dziecka z rodzicem dotychczas płacącym alimenty;
• zakończenie kosztownego leczenia albo terapii;
• uzyskanie przez pełnoletnie dziecko regularnego dochodu;
• częściowe usamodzielnienie się dziecka;
• powstanie nowych obowiązków alimentacyjnych.

Nie każda zmiana będzie wystarczająca.

Musi wpływać na proporcje, według których wcześniej określono udział rodziców w utrzymaniu dziecka.

Co dokładnie porównuje sąd?

Sąd powinien ustalić:

• ile rodzic zarabiał wcześniej;
• jakie miał możliwości zarobkowe;
• jaki posiadał majątek;
• jakie były potrzeby dziecka;
• jaki był zakres opieki;
• jakie koszty ponosił każdy z rodziców;
• co zmieniło się od poprzedniego orzeczenia;
• czy zmiana jest trwała;
• jak powinna wpłynąć na nową wysokość alimentów.

Dlatego nie wystarczy napisać:

„Obecnie otrzymuję 5 000 zł miesięcznie”.

Trzeba także wskazać:

• ile wynosił wcześniejszy dochód;
• z czego wynika jego spadek;
• kiedy nastąpiła zmiana;
• czy rodzic mógł jej zapobiec;
• czy wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe;
• jak obecnie wyglądają potrzeby dziecka.

Dobre uzasadnienie pokazuje dwie sytuacje obok siebie.

Poważna choroba

Choroba może być silnym argumentem, jeżeli wpływa na:

• zdolność do pracy;
• wysokość dochodów;
• możliwość wykonywania dodatkowych zleceń;
• konieczność ponoszenia stałych kosztów leczenia;
• możliwość pracy w pełnym wymiarze;
• dalsze rokowania.

Sama diagnoza nie wystarczy.

Trzeba wykazać związek pomiędzy stanem zdrowia a pogorszeniem możliwości alimentacyjnych.

Pomocne mogą być:

• dokumentacja medyczna;
• wypisy ze szpitala;
• orzeczenie o niepełnosprawności;
• decyzja rentowa;
• decyzja o świadczeniu rehabilitacyjnym;
• zaświadczenie o ograniczeniach w pracy;
• dokument zmieniający stanowisko;
• faktury za leki;
• koszty rehabilitacji.

Sąd może ostrożnie ocenić argument zdrowotny, jeżeli rodzic nadal wykonuje tę samą pracę, osiąga podobne dochody i nie wykazuje żadnych dodatkowych kosztów.

Niezawiniona utrata pracy

Utrata zatrudnienia może uzasadniać obniżenie alimentów, ale nie działa automatycznie.

Sąd bada:

• dlaczego rozwiązano umowę;
• czy pracownik sam zrezygnował;
• czy doszło do zwolnienia dyscyplinarnego;
• czy zlikwidowano stanowisko;
• jakie kwalifikacje posiada rodzic;
• czy aktywnie szuka pracy;
• jakie oferty są dostępne;
• czy może podjąć inne zatrudnienie;
• jak długo trwa bezrobocie.

Większe znaczenie może mieć:

• likwidacja zakładu;
• redukcja etatów;
• upadłość pracodawcy;
• utrata zdolności do pracy z przyczyn zdrowotnych;
• trwała reorganizacja firmy.

Słabsza jest sytuacja, w której rodzic:

• sam wypowiedział dobrze płatną pracę;
• celowo doprowadził do zwolnienia;
• nie szuka zatrudnienia;
• odrzuca odpowiednie oferty;
• pracuje bez umowy;
• formalnie wykazuje brak dochodu, ale nadal wykonuje usługi.

Sąd analizuje nie tylko rzeczywistą pensję, ale również możliwości zarobkowe.

Trwałe zmniejszenie dochodów

Nie zawsze dochodzi do całkowitej utraty pracy.

Dochód może spaść z powodu:

• ograniczenia etatu;
• likwidacji premii;
• zmiany systemu wynagradzania;
• spadku liczby zleceń;
• choroby;
• trwałej utraty nadgodzin;
• zakończenia dodatkowego zatrudnienia.

Argument jest silniejszy, gdy spadek:

• jest znaczny;
• trwa dłużej;
• ma obiektywną przyczynę;
• nie został celowo wywołany;
• wynika z dokumentów.

Jeden miesiąc z niższym wynagrodzeniem może zostać potraktowany jako chwilowe wahanie.

Lepiej przedstawić dochody z kilku lub kilkunastu miesięcy.

Utrata możliwości wykonywania zawodu

Przykładem może być:

• kierowca, który ze względów zdrowotnych nie może już prowadzić pojazdów;
• pracownik fizyczny po poważnym urazie;
• osoba, która utraciła niezbędne uprawnienia z przyczyn od siebie niezależnych;
• pracownik, który nie może już pracować w nocy;
• specjalista, którego stan zdrowia wyklucza dotychczasowe obowiązki.

Sąd sprawdzi jednak, czy rodzic może podjąć inną pracę.

Utrata możliwości wykonywania jednego zawodu nie zawsze oznacza całkowity brak możliwości zarobkowych.

Przejście na rentę albo emeryturę

Może uzasadniać zmianę alimentów, jeżeli prowadzi do rzeczywistego i trwałego spadku dochodów.

Sąd może porównać:

• wcześniejsze wynagrodzenie;
• wysokość obecnego świadczenia;
• wiek;
• stan zdrowia;
• możliwość podjęcia dodatkowej pracy;
• majątek;
• dochody z najmu;
• oszczędności;
• koszty leczenia.

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie przesądza sprawy.

Jeżeli rodzic nadal pracuje albo posiada znaczny majątek, jego możliwości mogą pozostać wysokie.

Zwiększenie osobistej opieki nad dzieckiem

Obowiązek alimentacyjny może być wykonywany nie tylko pieniędzmi, ale również osobistą opieką.

Jeżeli zakres opieki rodzica płacącego alimenty znacząco wzrósł, może to mieć wpływ na wysokość świadczenia.

Przykładowo:

• wcześniej dziecko spędzało u ojca dwa weekendy;
• obecnie przebywa u niego przez kilkanaście dni;
• ojciec zapewnia wyżywienie;
• kupuje ubrania;
• odwozi do szkoły;
• uczestniczy w leczeniu;
• ponosi część stałych kosztów.

Samo rozszerzenie kontaktów nie oznacza automatycznego obniżenia alimentów.

Sąd sprawdzi:

• ile czasu dziecko faktycznie spędza u każdego rodzica;
• kto ponosi koszty stałe;
• kto opłaca mieszkanie;
• kto pokrywa szkołę i leczenie;
• czy nowy model jest trwały;
• czy opieka jest rzeczywiście wykonywana.

Zamieszkanie dziecka z rodzicem płacącym alimenty

Jeżeli dziecko faktycznie i trwale przeprowadziło się do rodzica zobowiązanego, dotychczasowy wyrok może przestać odpowiadać rzeczywistości.

Może być konieczne:

• ustalenie miejsca zamieszkania dziecka;
• zmiana sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej;
• uchylenie albo obniżenie dotychczasowych alimentów;
• zasądzenie świadczenia od drugiego rodzica;
• zabezpieczenie na czas sprawy.

Zmniejszenie potrzeb dziecka

Potrzeby dzieci często rosną z wiekiem, ale niektóre koszty mogą rzeczywiście ustać.

Może to dotyczyć sytuacji, gdy:

• zakończyło się kosztowne leczenie;
• ustała rehabilitacja;
• dziecko przestało korzystać z odpłatnej terapii;
• ukończyło płatną szkołę;
• zrezygnowało z kosztownych zajęć;
• nie potrzebuje już prywatnej opieki;
• otrzymuje stypendium pokrywające określony koszt.

Trzeba jednak spojrzeć na cały budżet.

Zakończenie opłat za przedszkole może zbiec się z pojawieniem kosztów:

• szkoły;
• korepetycji;
• dojazdów;
• sportu;
• komputera;
• leczenia ortodontycznego.

Nie wystarczy więc wskazanie jednej pozycji, która ustała.

Dochód pełnoletniego dziecka

Podjęcie pracy może uzasadniać obniżenie alimentów, ale nie każda forma zarobkowania oznacza samodzielność.

Sąd oceni:

• czy zatrudnienie jest stałe;
• jaki dochód przynosi;
• czy dziecko pracuje w pełnym wymiarze;
• czy nadal się uczy;
• czy praca jest sezonowa;
• czy wynagrodzenie pokrywa koszty życia;
• czy dziecko prawidłowo kontynuuje naukę.

Krótki staż, wakacyjna praca albo kilka godzin tygodniowo nie muszą prowadzić do istotnej zmiany świadczenia.

Inaczej może być, gdy pełnoletnie dziecko:

• ukończyło naukę;
• pracuje na pełny etat;
• osiąga regularny dochód;
• jest zdolne do samodzielnego utrzymania;
• bez uzasadnienia nie podejmuje starań o usamodzielnienie.

W zależności od sytuacji można żądać obniżenia albo całkowitego uchylenia alimentów.

Narodziny kolejnego dziecka

Narodziny kolejnego dziecka mogą mieć znaczenie, ale nie prowadzą automatycznie do obniżenia wcześniejszych alimentów.

Sąd będzie analizował:

• potrzeby wszystkich dzieci;
• dochody rodzica;
• sytuację drugiego rodzica nowego dziecka;
• zakres osobistej opieki;
• konieczne wydatki;
• możliwość zwiększenia dochodów.

Nie można zakładać, że wcześniejsze dziecko powinno otrzymywać mniej tylko dlatego, że rodzic zdecydował się założyć nową rodzinę.

Nowy obowiązek alimentacyjny może jednak stanowić element większej zmiany sytuacji.

Poprawa sytuacji drugiego rodzica

Znaczny wzrost dochodów rodzica, przy którym mieszka dziecko, może zostać uwzględniony.

Nie zwalnia jednak automatycznie drugiego rodzica z obowiązku.

Oboje powinni uczestniczyć w utrzymaniu dziecka stosownie do swoich możliwości, a codzienna opieka również stanowi formę realizowania obowiązku.

Argument może mieć większe znaczenie, gdy jednocześnie:

• dochody zobowiązanego wyraźnie spadły;
• dochody drugiego rodzica znacznie wzrosły;
• opieka stała się bardziej równomierna;
• potrzeby dziecka nie zwiększyły się.

Jakie argumenty zazwyczaj nie wystarczą?

Nowe kredyty i pożyczki

Dobrowolny kredyt konsumpcyjny, leasing drogiego samochodu czy pożyczka na wakacje nie mają pierwszeństwa przed potrzebami dziecka.

Sąd zapyta:

• kiedy powstał dług;
• czy był konieczny;
• na co przeznaczono pieniądze;
• czy rodzic znał już wysokość alimentów;
• czy wydatek odpowiadał jego możliwościom.

Wysokie koszty nowej rodziny

Koszty nowego gospodarstwa są brane pod uwagę, ale nie mogą automatycznie obciążać wcześniejszego dziecka.

Inaczej oceniane będą potrzeby kolejnego dziecka, a inaczej:

• utrzymywanie dorosłego partnera;
• luksusowe mieszkanie;
• kosztowny samochód;
• ponadstandardowe wakacje.

Lepsze zarobki drugiego rodzica

Nie zwalniają automatycznie z alimentów.

Świadczenia publiczne

Nie zastępują obowiązku rodziców.

Zmiana pracy na gorzej płatną

Jeżeli nastąpiła dobrowolnie i bez ważnej przyczyny, sąd może nadal przyjmować wcześniejsze możliwości zarobkowe.

Brak formalnego dochodu

Sąd może badać:

• wykształcenie;
• doświadczenie;
• wcześniejsze zarobki;
• majątek;
• samochody;
• sposób finansowania codziennego życia;
• przepływy na rachunkach;
• wykonywanie pracy bez umowy.

Brak kontaktów z dzieckiem

Kontakty i alimenty są odrębnymi zagadnieniami. Utrudnianie spotkań nie uzasadnia samodzielnego zmniejszenia świadczenia.

Jakie dokumenty warto zgromadzić?

W zależności od przyczyny zmiany mogą to być:

• poprzedni wyrok albo ugoda;
• uzasadnienie wcześniejszego orzeczenia;
• zaświadczenia o wynagrodzeniu;
• umowy o pracę;
• wypowiedzenie;
• świadectwo pracy;
• dokument likwidacji stanowiska;
• zeznania podatkowe;
• dokumenty działalności gospodarczej;
• wyciągi bankowe;
• decyzja rentowa albo emerytalna;
• dokumentacja medyczna;
• faktury za leczenie;
• dowody poszukiwania pracy;
• dokumenty dotyczące kolejnego dziecka;
• harmonogram rzeczywistej opieki;
• potwierdzenia wydatków ponoszonych bezpośrednio;
• dokumenty dotyczące dochodów pełnoletniego dziecka.

Każdy dokument powinien potwierdzać konkretną okoliczność.

Jak przygotować porównanie sytuacji?

Pomocna może być tabela:

Tabela nie zastępuje dowodów, ale pomaga jasno pokazać zmianę.

Co powinien zawierać pozew?

Pozew o obniżenie alimentów powinien wskazywać:

• właściwy sąd;
• dane stron;
• wysokość obecnych alimentów;
• żądaną nową kwotę;
• datę, od której ma obowiązywać;
• poprzedni wyrok albo ugodę;
• opis zmiany stosunków;
• wnioski dowodowe;
• wartość przedmiotu sporu;
• informację o próbie polubownego rozwiązania sporu;
• załączniki.

Nie wystarczy żądanie:

„Proszę o stosowne obniżenie alimentów”.

Należy podać konkretną kwotę.

Do którego sądu złożyć pozew?

Sprawy te rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich.

Co do zasady znaczenie ma miejsce zamieszkania strony pozwanej.

Jeżeli pozwanym jest małoletnie dziecko, reprezentuje je zazwyczaj drugi rodzic.

Po ukończeniu przez dziecko 18 lat pozew należy skierować bezpośrednio przeciwko niemu.

W Krakowie właściwy sąd trzeba ustalić na podstawie dokładnego miejsca zamieszkania pozwanego oraz terytorialnego podziału pomiędzy krakowskimi sądami rejonowymi.

Czy druga strona może zażądać podwyższenia alimentów?

Tak.

W odpowiedzi na pozew może wykazywać, że potrzeby dziecka wzrosły, a sytuacja zobowiązanego nie pogorszyła się w sposób uzasadniający obniżenie.

Może także wystąpić z własnym żądaniem podwyższenia świadczenia.

Przed wniesieniem pozwu trzeba więc przeanalizować:

• aktualne koszty dziecka;
• własne dochody;
• możliwości zarobkowe;
• majątek;
• dochody drugiego rodzica;
• ryzyko przedstawienia dowodów przeciwnych.

Obniżenie alimentów a zaległość

Obniżenie bieżącego świadczenia nie usuwa automatycznie wcześniejszego zadłużenia.

Mogą pozostać:

• zaległe raty;
• odsetki;
• koszty egzekucji.

Pozew o zmianę wysokości alimentów nie jest automatycznym sposobem umorzenia długu.

Obniżenie alimentów w Krakowie – jak przygotować sprawę?

Przed wniesieniem pozwu warto odpowiedzieć na pytania:

1. Kiedy ustalono obecną kwotę?
2. Jak wyglądała wtedy sytuacja?
3. Co konkretnie się zmieniło?
4. Czy zmiana jest trwała?
5. Czy nastąpiła z przyczyn niezależnych?
6. Jakie dokumenty ją potwierdzają?
7. Czy potrzeby dziecka również się zmieniły?
8. Jaka nowa kwota jest realna?
9. Od kiedy powinna obowiązywać?
10. Który sąd jest właściwy?

Dobrze przygotowana sprawa nie opiera się na ogólnym poczuciu niesprawiedliwości.

Opiera się na liczbach, dokumentach i logicznym porównaniu sytuacji.

Pomoc radcy prawnego w sprawie o obniżenie alimentów w Krakowie

Pomoc może obejmować:

• analizę poprzedniego wyroku;
• ocenę podstaw do obniżenia;
• ustalenie właściwego sądu;
• przygotowanie pozwu;
• określenie żądanej kwoty;
• zgromadzenie dokumentów;
• przygotowanie porównania sytuacji;
• analizę możliwości zarobkowych;
• sprawy dotyczące pełnoletnich dzieci;
• negocjacje;
• mediację;
• reprezentację przed sądem;
• obronę przed żądaniem podwyższenia alimentów.

Najsilniejsze argumenty wynikają z obiektywnych, trwałych i niezawinionych zmian.

Sąd znacznie ostrożniej ocenia natomiast dobrowolne ograniczenie dochodów, nowe kredyty i wydatki, które rodzic przyjął na siebie mimo istniejącego obowiązku wobec dziecka.